Sporen van Migratie

In de omgeving van de West-Kruiskade is een concentratie van Chinese toko’s, winkels, restaurants en Chinese verenigingen. Vanaf het begin van de vorige eeuw wonen Chinezen in Rotterdam. Deze gesloten gemeenschap vestigde zich destijds in Katendrecht. De laatste jaren laten deze stadsbewoners steeds meer van zich horen. Om hun achtergrond beter te begrijpen, volgt eerst een beschrijving van de kleurrijke geschiedenis van hun herkomstland.

Geschiedenis China

China kent een zeer oude beschaving. Vlakbij Peking zijn 250.000 jaar oude overblijfselen van oermensen gevonden. In 3000 v. Chr. was China een agrarische samenleving. De goed gestructureerde Sjang-dynastie (1523-1027 v. C.) betekende het einde van de Chinese prehistorie en het begin van grote culturele bloei. Na de Sjang-dynastie volgden andere dynastieën en periodes van politieke verdeeldheid elkaar op.

Chinese contacten

In de Europese Middeleeuwen ontstond er intensief handelsverkeer langs de karavaanroutes naar het Westen en de Chinese steden. De Chinezen liepen in hun ontwikkeling voorop. De periode 900-1200 was heel belangrijk voor de Chinese beschaving. Architectuur, schilder- en dichtkunst en handwerk (porselein en brokaat) bereikten een grote hoogte. Ook de boekdrukkunst werd uitgevonden. Door de bloeiende handel werd Kanton een belangrijke havenstad en er kwam geld in omloop.

Mongoolse overheersing

Djengiz Kahn (1167-1227), stichter van het Mongoolse wereldrijk.

Ming-dynastie (1368-1644)

De Mongoolse overheersers brachten niet alleen voorspoed, want deze nomaden ruïneerden de Chinese agrarische samenleving. Boeren moesten willekeurig belasting betalen en bouwland veranderde in grasland. In 1355 viel na een Nationaal-Chinese opstand de Mongoolse Juan-dynastie; deze werd opgevolgd door de Ming-dynastie. In de Ming-periode werd veel van China dat door de Mongolen was vernield, gerestaureerd en legde men erg de nadruk op het eigen verleden. De daarop geïnspireerde opvattingen over staat en samenleving hadden een conservatieve en isolerende uitwerking op China ten opzichte van het Westen.

Migratie naar Zuidoost-Azië

Er was tijdens de Ming-periode wel enig contact met het buitenland. Van 1405-1433 maakte Tsjeng Ho, admiraal in dienst van de keizer, meerdere grote zeereizen naar Zuid-Azië en Oost-Afrika. In deze landen legde hij belangrijke culturele contacten. Reeds in de 15e eeuw bouwden de Chinezen in Zuidoost-Azië een aanzienlijke handelspositie op en kwam er vanuit de zuidoostelijke provincies van China geleidelijk een migratiestroom naar Zuidoost-Azië op gang.

Westers contact

Fort Zeelandia was een Nederlands fort gebouwd op het Chinese eiland Formosa (het huidige Taiwan). In de zeventiende eeuw dreef de Vereenigde Oostindische Compagnie hier handel met China.

Tj’ing-dynastie (1644-1912)

De Mantsjoes uit het Noordoosten veroverden de troon en vestigden de Tj’ing-dynastie. De eerste Tj’ing-keizers breiden hun machtsgebied uit met de rest van China, Mongolië, Tibet, Chinees Toerkestan en Annam. Nadat in 1683 de laatste vertegenwoordiger van de Mingdynastie in Taiwan (het eiland Formosa) overleed, voegden zij ook dit eiland aan China toe.Tot eind 19e eeuw was er een periode van betrekkelijke rust in China, ondanks de etnisch-raciale tegenstellingen die door Mantsjoe-maatregels werden veroorzaakt. Gemengde huwelijken tussen Mantsjoes en Chinezen waren bijvoorbeeld verboden.

Steeds meer Chinezen

Een lange periode van rust en orde in de Tj‘ing-periode bracht een enorme economische vooruitgang. De bevolking kon hierdoor geweldig toenemen, van 60 miljoen in 1600 naar 150 miljoen in 1750 en ruim 400 miljoen in 1850. Het landbouwareaal kon deze enorme bevolkingsgroei niet aan. Toenemende verstedelijking en hoge belastingdruk op de boeren veroorzaakten verpaupering van het Chinese volk. Terwijl de Industriële Revolutie Europa nieuwe expansiemogelijkheden bracht, verstarde China op economisch, cultureel en ideologisch gebied en zag zich geconfronteerd met een economisch-technisch superieur Westen.

Gebroken isolement

Juridische en diplomatieke moeilijkheden met het Westen stapelden zich op. De Engelse invoer van opium uit India naar China was aanleiding voor een reeks opiumoorlogen tussen China en Engeland. Bij de verdragen van Nanking (1842) en T’ièn-tsin (1860) werd China gedwongen Hong Kong aan Engeland af te staan, verdragshavens te openen, vrije scheepvaart op de Jangtse toe te staan en missionarissen toe te laten. China werd zo opengebroken uit zijn isolationisme. Onderling verdeelden de Westerse machten invloedssferen in het land, dat dankzij imperialistische wedijver aan totale kolonisatie ontkwam. Sjanghai was zo’n verdragshaven, die werd bestuurd door Westerse koloniale machten. Elders in China ontstonden in deze periode volksopstanden. De Tj’in-dynastie kon alleen door Westerse steun aan de macht blijven.

Hervormingen

In 1895 leed China een gevoelige nederlaag tegen buurland Japan dat zich wel naar Westerse maatstaven had gemoderniseerd. Als gevolg daarvan moest China Taiwan afstaan. Chinese intellectuelen en politici die van mening waren dat de westerse techniek en economie niet mochten worden genegeerd, kwamen in actie en bereikten dat in 1898 de jonge keizer Kwang-siu per decreet een hele reeks hervormingen afkondigde. Scholen, het bestuursapparaat, mijnbouw, transport, landbouw, handel en industrie moesten worden gemoderniseerd. Helaas mislukten de pogingen om China van bovenaf te hervormen doordat de keizerin-weduwe, de weduwe van een voormalige keizer, de huidige keizer gevangen liet zetten en de hervormingen herriep. De ondergang van het oude systeem was niet meer te stuiten.

Revolutie

De laatste keizer van China Xuantong (1905-1967) kwam op driejarige leeftijd op de troon en werd vier jaar later gedwongen af te treden.